Monday, April 14, 2014

अस्ट्रेलियाको पीआर त्यागेर कृषितिर



कुमार लुइँटेल
मोरङ : ठूलो संख्यामा युवा रोजगारीका लागि विदेश पलायन भइरहेका बेला विराटनगरका एक युवा भने अस्ट्रेलियाको स्थायी बसाइ अनुमति (पीआर) त्यागेर कृषि फार्म सञ्चालनमा रमाएका छन्। ६ वर्षसम्म अस्ट्रेलिया बसेका विराटनगर १५ निवासी सृजन प्याकुरेलले मोरङको टंकीसिनवारीमा कृषि फार्म सञ्चालन गरिरहेका छन्। सोह्र बिघा जग्गा भाडामा लिएर सुरु गरेको फार्ममा माछापोखरी, हाँस, कुखुरा, बाख्रा र गाई पालिएका छन्।
आफूले सञ्चालन गरेको कृषि फार्ममा रहेको माछापोखरी देखाउँदै सृजन प्याकुरेल
उनले यो कार्य गत साउनमा सुरु गरेका हुन्। उनको पोखरीबाट उत्पादन भएका माछाको बिक्रीसमेत सुरु भइसकेको छ। प्याकुरेलले भने, 'आफ्नै देशमा केही गरौं भनेर फर्किएको हुँ। फेरि कृषि क्षेत्र भन्नासाथ नपढेकाहरूले मात्र गर्ने भन्ने मानसिकता भएकोले पनि त्यसलाई चुनौती दिन कृषि रोजेको हुँ।'
प्याकुरेल सन् २००६ मा स्टुडेन्ट भिसामा अस्ट्रेलिया गएका थिए। उनले सन् २००८ मा त्यहाँको युनिभर्सिटी अफ साउथर्न क्विन्सल्यान्ड सिड्नी सेन्टरबाट प्रोफेसनल एकाउन्टिङमा स्नातकोत्तर पूरा गरे। विवाह पनि उतै गरे।

Thursday, April 10, 2014

बहुदल र विराटनगर

कुमार लुइँटेल

बहुदलसँग विराटनगरको आफ्नै साइनो छ। २००७ सालको क्रान्तिदेखि २०४६ को आन्दोलनमा पनि विराटनगरको आफ्नै भूमिका छ। प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको इतिहास हेर्ने हो भने विराटनगर सधैं निरंकुशताविरुद्धको एउटा बलका रूपमा जागिरहेको पाइन्छ। राणाशासन फ्याँक्नेदेखि, पञ्चायत ढाल्ने र गणतन्त्रको शंखघोष गर्ने सहर विराटनगर नै हो।
यहाँको आन्दोलनले सधैं नै केन्द्रीय प्रभाव पारेको छ। यस्तै पेरिफेरीमा विराटनगरले २०४६ सालको आन्दोलनको पनि अगुवाइ गरेको थियो। त्यो आन्दोलनले पञ्चायत ढाल्न र बहुदलीय प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने नेतृत्वदायी भूमिका खेलेको थियो।
२०४६ सालमा बहुदल प्राप्त गर्ने आन्दोलनको अग्रपंक्तिमा रहेका दलसम्बद्ध विद्यार्थीको संघर्षको अगुवाइ विराटनगरबाटै भएको थियो। विराटनगरमा बहुदल पक्षधर विद्यार्थी संगठनको केन्द्रीय संयुक्त भेलाले जनआन्दोलन थालनी गर्ने उद्घोष गर्‍यो। यो उद्घोषसँगै २०४६ को आन्दोलनले विराटगरमा गति लिन पुग्यो। यद्यपि, तत्कालीन पञ्चायती शासनव्यवस्था बहिष्कार गर्ने दर्बिलो तयारी राजनीतिक दलहरूले पनि गरेका थिए।

Sunday, April 6, 2014

सय वर्षको सहर

कुमार लुइँटेल 

शताब्दी सहर विराटनगर विकास र सम्भावनाको उत्तरआधुनिक पथमा लम्कने तर्खर गर्दै छ। 'समृद्ध, समुन्नत र व्यावसायिक सहर, सुसंस्कृत बालमैत्री हाम्रो नयाँ विराटनगर' नयाँ विराटनगरको पछिल्लो नारा हो यो।
महाभारतकालीन विराट राजाको कर्मभूमि, मुलुक हाँक्ने दिग्गज राजनीतिज्ञ जन्मेको ठाउँ, राणा बहिष्कार आन्दोलनको सुरुवात, पहिलो उद्योग स्थापना र औद्योगिक क्रान्तिको थालनी आदि यस्ता धेरै विषयमा विराटनगरको अगुवाइ रह्यो। २००३ सालको मजदुर आन्दोलन विराटनगरबाटै उठ्यो।
ऊ बेलाको त्यो आन्दोलनको अगुवाइ गर्ने बीपी, तारिणी, गिरिजाप्रसाद कोइराला थिए। पिताजी कृष्णप्रसाद कोइरालाले राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरलाई 'फाटेको घेरो नभएको टोपी' पठाएर गरेको सांकेतिक विरोध देखेका कोइरालाहरू तिनै पिताजीले दिएको सुसंस्कारमा हुर्किएका थिए। पछि पिताजीका तीनभाइ छोरा मुलुकको प्रधानमन्त्री बने। संगतका मनमोहन अधिकारी पनि नेपालको पहिलो कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री बने।
'हिङ नभए नि हिङ बाँधेको टालो' भने झैं अंशबन्डा हुँदा 'एेतिहासिक कोइराला निवास' अहिले शेखर कोइरालाको भागमा परेको छ।
गिरिजाप्रसाद कोइरालाका समकालीन तोरेन्द्रमानसिंह प्रधान विराटनगरको राजनीतिक वैभव अहिले पनि कम नभएको बताउँछन्। 'खासगरी कोइराला परिवारको योगदानले अहिले पनि विराटनगर पुलकित छ', उनले भने।
मनमोहन अधिकारीका उत्तराधिकारीका रूपमा एमालेका मोरङे नेताहरूले पनि मन्त्री पद पाएकै छन्। 'राजनीतिको यो निरन्तरता र नयाँ पुस्ताको पार्टीभित्र र सत्तामा भएको पकडलाई राजनीतिको पुस्ता हस्तान्तरण मान्न सकिन्छ', प्रधान भन्छन्, 'कोइराला परिवारबाट सुरु भएको विराटनगरको नयाँ राजनीतिमा नयाँ विरासत बन्दै छ।'

Monday, March 31, 2014

कर्सर उद्योग अटेरी, सरकारी नियमको धज्जी उडाउँदै उद्योगी

विराटनगर : मोरङमा सञ्चालित क्रसर उद्योगले स्काभेटर प्रयोग गरी खोलाबाट ढुंगाबालुवा उत्खनन गर्ने क्रम बढेको छ। मेसिन प्रयोग गरी ढुंगाबालुवा उत्खनन गर्न पाइँदैन। तर, सरकारी नियमको धज्जी उडाउँदै क्रसर उद्योगीले स्काभेटर चलाउँदै आएका छन्। नियमअनुसार जनश्रम प्रयोग गरेर मात्र ढुंगाबालुवा निकाल्नु पर्छ।

जिल्ला विकास समिति मोरङका स्थानीय विकास अधिकारी शिवराम पोखरेलले ढुंगाबालुवा उत्खनन गर्न मेसिन प्रयोग गर्नु गैर कानुनी कार्य भएको बताए। क्रसर उद्योग बस्ती, खोला र जंगलभन्दा एक किलोमिटर टाढा रहनुपर्ने नियम छ। तर, मोरङका अधिकांश क्रसर उद्योग बस्ती, खोला र जंगलनजिकै सञ्चालित छन्। तिनले वातावरण विनाशमात्र होइन, ध्वनि र वायु प्रदूषण पनि गरिरहेका छन्। लेटाङका यामकुमार कार्कीले भने, 'उद्योगबाट निस्कने धुलो र आवाजले बस्तीमा बस्नै कठिनाइ भएको छ।'
लेटाङको चिसाङ खोलामा सञ्चालित क्रसर उद्योगले निर्बाध रूपमा स्काभेटर प्रयोग गरी डुंगा र बालुवा निकाल्दै आएको छ। खोलाबाट सोझै ट्रकमा लोड गरेर त्यसलाई प्रशोधन स्थलसम्म लगिन्छ। क्रसर उद्योगले बदमासी गरेको जानकारी भएपनि कारबाही गर्न कठिनाइ भएको स्थानीय विकास अधिकारी पोखरेलले बताए।

Sunday, March 30, 2014

प्रहरीमा ‘पुलिस अफ द मन्थ’ को उपाधि



उपाधि पाएपछि पूर्वक्षेत्रीय प्रहरी कार्यालयपरिसरमा रहेको आवरण स्तम्भमा आफ्नै फोटोसहितको फ्लेक्सअगाडि उभिएका प्रनानि उत्तम कार्की।  (तस्बीर: अन्नपूर्ण)



विराटनगर : प्रहरी प्रोत्साहनका लागि ‘पुलिस अफ दि मन्थ’ को उपाधि दिन सुरु गरिएको छ।
पूर्वक्षेत्रीय प्रहरी कार्यालय विराटनगरले सुरु गरेको यो अभियानबाट फागुन महिनाका लागि दंगा नियन्त्रण गण दुहबी सुनसरीमा कार्यरत प्रहरी नायब निरीक्षक उत्तम कार्की ‘पुलिस अफ दि मन्थ’ घोषित भएका छन्।
कार्की पूर्वमा कार्यरत १२ हजार एक सय ४० जना प्रहरीमध्येबाट उत्कृष्ट छनोट भएका हुन्।
प्रहरीले महिनाभरि गर्ने कार्यसम्पादनको मूल्यांकन गर्दै उनीहरूलाई पूर्वक्षेत्रका प्रहरी जवानदेखि अधिकृतमध्येबाट एकजनालाई यही महिनाबाट उपाधि दिन सुरु गरेको हो।
समूह बनाएर व्यावसायिक रूपमा अपराधमा संलग्न मोरङको पथरीस्थित भुटानी शरणार्थी शिविरका राम राईलाई प्रनानि कार्कीले गोली प्रहार गरी घाइते बनाएर झापा दमकबाट पक्राउ गर्न साहसिक भूमिका निर्वाह गरेकोले उत्कृष्ट प्रहरीको उपाधि दिइएको हो।

Monday, March 24, 2014

प्रदूषण धेरै, वास्ता कम


विराटनगर : मोरङ बाँसबारीको हुलास वायर कम्पनीबाट निस्कने कर्कस आवाजले दिनरात ध्वनि प्रदूषण बढाएको र सुत्नबस्नै कठिन भएको भन्दै स्थानीयवासीले उद्योगको विरोधमा आन्दोलन गरे। उद्योगबाट पुगेको असर न्यूनीकरणमा ध्यान नदिए उद्योग सञ्चालन गर्न नदिने अडान उनीहरूले कसे।
जिल्ला विकास समिति मोरङको वातावरण उपसमितिमा उजुरी परेपछि सरकारी कार्यालयको मध्यस्थतामा धेरैपटक छलफल भए। उद्योगले आवाज निकाल्ने उपकरण आवाजरहित बनाएको दाबी ग:यो। जिविसलाई लिखित स्पष्टीकरण पनि दियो। तैपनि स्थानीयवासीहरू अझै सन्तुष्ट बन्न सकेका छैनन्। उद्योग र स्थानीयबीचको मनमुटाउ कायमै छ।
विराटनगर ११ को मधुवन टोलका बासिन्दाले स्थानीय दुर्गाभवानी जैविक मल उद्योगबाट निस्किएको गन्धबाट दैनिक जीवनयापनमा असर परेको भन्दै जिल्ला प्रशान कार्यालय मोरङमा उजुरी दर्ता गराए।
प्रशासनले उक्त घटना मिलाउन आग्रह गर्दै विराटनगर उपमहानगरपालिकाको वातावरण महाशाखालाई पत्र पठायो। विवाद मिलाउन महाशाखाले दुवै पक्षसँग पटकपटक छलफल गरायो। उद्योगसँग स्पष्टीकरण लिनेदेखि वातावरणमा पारेको असरबारे अध्ययन गरियो। उद्योगलाई वातावरणमा असर नपर्ने गरी उत्पादन गर्न सचेत गराइयो।
मोरङ टंकीसिनवारी गाविसस्थित हिमगिरी सोप एन्ड केमिकल्सबाट निस्किएको फोहोर पानीले असर गरेको भन्दै त्यहाँका बासिन्दाले विरोध जनाए।
उद्योगबाट निस्कने फोहोर पानी सोझै नालाबाट खेतबारीसम्म पुगेको, दुर्गन्ध फैलिएको र पानीको स्रोतलाई समेत प्रदूषित बनाएको भन्दै स्थानीयले जिविस मोरङको वातावरण उपशाखालाई गुहारे। उजुरीपछि स्थलगत अध्ययन भयो। विवाद न्यूनीकरण गर्न जिविसले पहल लियो। अहिले पनि उद्योगबाट निस्कने फोहोर पानीले असर पु:याइरहेको स्थानीयवासी गुनासो गर्न छाडेका छैनन्।
एक वर्षयता उद्योगबाट ध्वनि, वायु र जल प्रदूषण भएको र यसबाट स्थानीयमा परेको असरका यी प्रतिनिधि घटनामात्रै हुन्। सुनसरी मोरङ औद्योगिक करिडोर र विराटनगर उपमहानगर क्षेत्रभित्रका उद्योगबाट निस्कने औद्योगिक फोहोरले वातावरणमा ठूलै असर परिरहेको छ।

Sunday, March 16, 2014

तिघ्रामा सुई घोच्छन् लागूऔषध प्रयोगकर्ता


कुमार लुइँटेल  
विराटनगर : हातको सट्टा तिघ्राको कापको नसाबाट लागूऔषध लिने क्रम दुर्व्यसनीमा बढेको छ। पछिल्लो अध्ययनबाट सुईको माध्यमबाट नशा लिनेमा यस्तो प्रवृत्ति अधिक बढेको पाइएको सरोकारवालाले बताएका छन्।
खाएर प्रयोग गरिने भन्दा नशामा सुईले घोचेर लिनेमध्ये ९० प्रतिशतभन्दा बढी लागूऔषधका प्रयोगकर्ताले तिघ्रा घोच्ने गरेको पाइएको छ।
पूर्वाञ्चलका सरोकारवालाहरूका अनुसार यहाँ युवाहरूमा कुलत बढेको छ, समयक्रमसँगै लागूऔषध प्रयोग गर्ने विधिमा र लतमा समेत अनौठोपन आएको सरोकारवाला बताउँछन्।
किरात याक्थुङ चुम्लुङद्वारा सञ्चालित पुनर्जीवन केन्द्रका कार्यक्रम अधिकृत विजय लिम्बू भन्छन्, ‘पाखुराको नसामा सुई घोपेर नशा लिनेहरू अहिले तिघ्राको कापमा सुई घोपेर नशा लिन थालेका छन्।
कतिपयले नसा सुक्न थालेपछि लिंग र अण्डकोषका नसामा समेत सुई रोप्ने गरेको उनले जानकारी दिए।